پژوهش های علمی همچنان که ثمره های اجتماعی و فردی بسیاری برای آدمی به ارمغان آورده، موجد مسائل و مشکلات اخلاقی فراوانی نیز بوده است. چشم انداز ایجاد کودکان از طریق انتقال هسته ی سلول سوماتیک (SCNT) یا شبیه سازی انسان، موجب نگرانی های اخلاقی گسترده ای در سراسر دنیا شده است. بر این اساس، گزارش ها و آیین نامه هایی مختلف، در سطوح ملی و بین المللی، منتشر شده که به موازین اخلاقی آزمودنی های انسانی پرداخته اند. در این میان، گزارش بلمونت اهمیتی خاص دارد. در این گزارش، سه اصل بنیادی «احترام به افراد»، «احسان یا خیررسانی» و «عدالت» در زمینه ی تحقیقات انسانی، در کانون توجه قرار گرفته است. در زمینه ی این فناوری نوین زیستی، یعنی شبیه سازی انسان، با توجه به بهره گیری از آزمودنی های انسانی در آن و با توجه به اصول و موازین اخلاق پژوهش آزمودنی های انسانی، مباحث ایمنی و سلامت، مساله ی رضایت و همچنین، استثمار و سوء استفاده از زنان، مطرح می شود. با توجه به اینکه حدود نود درصد از تلاش های شبیه سازی در حیوانات، با مشکلاتی عدیده مانند سقط جنین، مرگ زودهنگام، ایجاد بیماری ها و نواقص فیزیکی خاص و. . . مواجه شده است، به کارگیری آن در انسان ها عاقلانه نیست و موجب بروز مشکلاتی خاص و پیش بینی ناپذیر در افراد شبیه سازی شده می شود.

انسان با تهذیب نفس و علم حضوری می تواند حضور علت هستی بخش را درک نماید؛ لذا در فلسفه اسلامی خداوند حاضر علی الاطلاق است. اما پرسش از چرایی عدم انکشاف حضور الهی به طور گسترده برای بشر از طریق روش هایی مانند تجربه دینی ذهن فیلسوفان دین را به خود مشغول داشته است و تقریرات شلنبرگ در استدلال به اختفای الهی برای الحاد، در این میان نقش محوری دارد. عمده پاسخ ها به علت اختفای الهی از منظر وجودی، فلسفی، عرفانی و کلامی است. اما در پژوهش حاضر به روش تحلیل محتوایی سعی شده است رویکردهای انسانی تراویس دامزدی مورد ارزیابی قرار گیرد. وی با بیان مواردی مانند شاخص انزجار آسیب دیده، شاخص انزجار محدودیت وجودی، شاخص ترس و امید و شاخص از خود بیگانگی سعی در طرح دلایل اختفای الهی نموده است. در این مقاله عمده نقدهای این رویکرد انسانی مواردی چون نسبی گرایی و استقرای ناقص، بی نیاز نبودن از رویکردهای کلامی مانند تدبیر، حکمت و لطف الهی، ارائه تصویری منفعل از خداوند و عدم توجه به بعد اجتماعی دین، دانسته شده است.

زمینه: پژوهش انسانی بایستی پاسخگوی نیازهای بهداشتی جمعیت یا جامعه ای باشد که در آن انجام می گیرد. مقتضیات اخلاقی فقط زمانی برآورده می شود که مداخلات موفقیت آمیز یا دیگر منافع حاصل از چنین پژوهش هایی در اختیار جامعه قرار گیرد. لذا، به منظور تامین مقتضیات اخلاقی، یک فرایند برنامه ریزی و مدیریتی باید قبل از آغاز پژوهش، انجام و تا پایان مراحل اجرایی و حتی در دسترس قرار دادن نتایج حاصل به مراجع ذی صلاح و جمعیت مورد مطالعه، مورد پایش و ارزشیابی قرار گیرد. صلاحیت و مهارت محققین متخصص و شرایط ایمن محیط پژوهش بایستی پیش از اجرا مورد تایید کمیته های اخلاق واقع گردد و در حین اجرا نیز به محض برخورد با موارد خلاف تعهد و اصول انسانی از ادامه آن جلوگیری به عمل آید. کسب رضایت آگاهانه آزمودنی و دادن اطمینان از خروج اختیاری و بدون قید و شرط او از پژوهش، جزء لاینفک تعهدات پژوهشگر محسوب می گردد. از جمله معضلاتی که بعضا، در مورد انجام پژوهش های حمایت شده از سوی پشتیبانان رخ می نماید سوگیری در اجرا و ارایه نتایج حاصل از تحقیق می باشد، لذا پژوهشگر، موظف به انجام تعهدات خویش فارغ از ارتباطات خاص به ویژه اقتصادی اجتماعی با پشتیبانان است و در صورت بروز تضاد منافع بالقوه، باید آنرا برای کمیته های اخلاقی و حتی در انتشار آشکار سازد.نتیجه گیری: در این مقاله جنبه های مختلف اخلاقی در پژوهش های زیست پزشکی بر روی آزمودنی های انسانی و دستور العمل های ضروری جهت رعایت حقوق آنها در پژوهش مورد بازنگری قرار گرفته است.

بر اساس یافته های پژوهشیِ حاصل از مطالعۀ تطبیقی در نظام حقوقی اسلام و دیگر نظام های حقوقی، اقوال اندیشمندان دینی همانند رویکرد کشورها، در خصوص شناسایی حق مالکیت بیماران یا متقاضیان شرکت در پروژه های تحقیقاتی مبتنی بر ژنوم انسان، نه تنها به دلیل ارتباط موضوع این قراردادها با مباحث مربوط به حقوق بشر نظیر حق بر سلامتی و دسترسی عادلانه به خدمات ژن درمانی و داروهای ژنتیکی، بلکه به دلیل ارتباط آنها با عرضۀ تجاری یافته های حاصل از منابع ژنتیک انسانی، پر شکاف و متغیر بوده است. این عدم همپایی بین سرعت پیشرفت علم ژنتیک و فقدان یک رویکرد حقوقی واحد بین محققان و نمونه دهندگان در خصوص اعطای حق مالکانه، بر مطالبات و حقوق اشخاص نسبت به منافع اقتصادی حاصل از مواد بیولوژیک انسانی، تأثیر گذاشته و موانعی را بر سر راه تحقیق و توسعۀ صنعت ژنومیک ایجاد کرده است. بدیهی است شناسایی حق مالکیت در این پژوهش ها، همانند سایر حقوق قانونی مطلق نبوده و قانون گذار باید این حق را بر مبنای حفظ نظم عمومی، تحدید نماید. لذا ضمن بررسی رویکردهای اتخاذشده در مورد حدود اختیار و میزان تسلط بیولوژیکی انسان و تأثیر هر یک از رویکردها بر قراردادهای تحقیقاتی و انتقال ژنوم انسان، نظریۀ قابل پذیرش در حقوق ایران را روشن خواهیم ساخت.

زمینه و هدف: انجام پژوهش روی نمونه های داوطلب انسانی می تواند اثرات مفید یا مضر داشته باشد. به منظور صیانت از نمونه های داوطلب انسانی اقدامات زیادی از سوی مجامع مختلف جهانی در قالب اعلامیه هایی مثل نورنبرگ، هلسینکی، بلمونت و غیره صورت گرفته است. یکی از مهمترین اصول چهارگانه اخلاق در پژوهش، اصل احترام به آزمودنی می باشد. بارزترین شکل احترام به آزمودنی گرفتن رضایت آگاهانه است. با توجه به عدم وجود فرم رضایت نامه آگاهانه مناسب در زمینه تحقیقات علوم پزشکی در کشور، هدف محققین تدوین فرم رضایت نامه آگاهانه می باشد.روش بررسی: محققین با استفاده از یک مطالعه کیفی به شیوه دلفی فرم رضایت نامه اخلاق در پژوهش را تدوین کردند. در این مطالعه 15 نفر از صاحب نظران به سوالات محققین در خصوص چارچوب و محتوای فرم رضایت نامه پاسخ دادند و پس از جمع بندی پاسخ های صاحب نظران مجددا از آنان نظرخواهی شد. سپس فرم تهیه شده توسط کارشناس زبان فارسی اصلاح شد.نتایج: حاصل تلاش محققین فرم رضایت نامه ای است که دارای سه قسمت اساسی یعنی مقدمه، محتوا شامل 16 بند و محل امضای نمونه داوطلب، مجری و شاهد با ذکر تاریخ می باشد.نتیجه گیری: فرم رضایت نامه آگاهانه تهیه شده الگوی مناسبی جهت اخذ رضایت از آزمودنی های داوطلب خواهد بود. این فرم جهت استفاده عموم محققین محترم حیطه های علوم پزشکی به چاپ رسیده و نویسندگان از هر گونه اظهار نظر متخصصین و اساتید محترم استقبال می کنند.

یکی از رسالت های کمیته های اخلاق در پژوهش دانشگاه ها و موسسات پژوهشی، محافظت آزمودنی های انسانی از خطرات ناشی از انجام تحقیقات است. به منظور اطمینان از رعایت اصول اخلاقی در طول انجام پروژه، نظارت مداوم امری ضروری است. این امر در بسیاری از کشورها بادقت فراوان انجام می گیرد، ولی متاسفانه در ایران بسیاری از کمیته های اخلاق آن چنان که باید، به این مهم نپرداخته و غیر از بررسی اولیه پروتکل ها و ارایه گزارشات دوره ای توسط محقق، مکانیسم فعالی را جهت انجام این مسوولیت به کار نمی گیرند. در این مقاله نویسندگان در مدلی که جهت پایش انواع طرح های پژوهشی اعم از کمی و کیفی که بر روی نمونه های انسانی اجرا می شود ارایه می نمایند، ابتدا مسوولیت های کمیته و محقق را تبیین نموده، سپس به نحوه انجام پایش، به دو صورت بررسی در جلسات کمیته و پایش سریع می پردازند. تعیین نوع و سطح پایش در خصوص پروژه های تحقیقاتی با در نظر گرفتن میزان خطری که متوجه آزمودنی ها می گردد، صورت می گیرد.

بطور معمول ورید کلیوی چپ در قدام آئورت از آناستوموز وریدهای Subcardinal veins راست و چپ تشکیل میگردد. در دوره جنینی ارتباط وریدهای Supercardinal با وریدهای Iliac و وریدهای  Subcardinal یک گردن بند را حول شریان آئورت بوجود می آورد. اغلب، شاخه های خلفی این گردن بند جذب شده و از بین می رود. اما ندرتاً گزارش شده است که این حلقه پایدار بوده و یا شاخه های قدامی آن جذب می گردد که منجر به وضعیت خلف آئورتی ورید کلیوی چپ می شود.در تشریحی که روی 45 نمونه جسد انسانی در دانشگاههای علوم پزشکی تهران، آزاد اردبیل، سمنان و سنندج انجام گرفته تنها در یک مورد از جسدها ورید کلیوی چپ از پشت آئورت عبور کرده و در سطح مهره L3 به بزرگ سیاهرگ زیرین (I.V.C) ختم شده است. وجود چنین واریاسونی می تواند علاوه بر فشار بر ورید کلیوی چپ بر روی تخلیه ورید بیضوی چپ نیز تاثیر منفی داشته باشد. که از نظر بالینی حائز اهمیت است. علاوه بر این آناتومی طبیعی و مسیر وریدهای کلیوی، بیضوی و شریان بیضوی تغییر می یابد عدم توجه به این واریاسیون در جراحی ها می تواند موجب آسیب به عناصر اطراف مخصوصا شریان بیضوی گردد.

توجه به مسئله ضرورت تحول در علوم، به ویژه علوم انسانی از مهم ترین و ارزشمندترین دستاوردهایی است که انقلاب اسلامی ایران برای جهان اسلام به ارمغان آورد. در جمهوری اسلامی به نسبت دیگر کشورهای مسلمان فضایی ایجاد گشته است که پژوهشگران و صاحب نظران در باب آن نظریه پردازی نمایند و چگونگی آن را تبیین نمایند؛ زیرا این دستاورد در صورتی به جوامع اسلامی انتقال پذیر است که درباره چیستی علوم انسانی و فرایندهای مورد نیاز برای تحول در آن بیشتر و دقیق تر اندیشید. در این مقاله پس از بررسی چیستی علم و علوم انسانی و با این مفروض که تحول در علوم انسانی به معنای تبدیل پایدار و دارای مرجعیت علمی در مبانی و بنیادها، روش ها، مفاهیم، ساختارها، نظریه ها و مکاتب و متون علمی در جهت مطلوب است، ساحت های این تحول معرفی و مراحل فرایندهای «راهبردی»، «مدیریتی» و «معرفتی» تحول در علوم انسانی تشریح می شود. با این بیان معلوم می گردد که در تحول علوم انسانی، رویکرد ترمیمی، تهذیبی و پیرایشی، نقلی سازی و بومی سازی فرهنگی و کاربردیِ محض منظور نیست، و مقصود از تحول در علوم انسانی، فرایندی است که در آن، نظریه های علوم انسانی، روش مندانه و مبتنی بر مبانی و منابع اسلامی (عقل، تجربه و نقل دینی) در راستای مقاصد شریعت و نیازهای جامعه اسلامی تولید گردند.